TURBچیست ؟
به عمل برداشتن تومور مثانه از طریق پیشابراه TURBT یا TURB میگویند. این عمل، یک روش جراحی با حداقل تهاجم است؛ که برای تشخیص و درمان سرطان مثانه بکار میرود.
سرطان مثانه :
سرطان مثانه نهمین سرطان شایع در دنیا است. این بیماری به طور معمول در نتیجه آسیب مداوم و طولانی مدت سلولهای پوشاننده سطح داخلی مثانه بوجود می آید. همانطور که به نظر می رسد، با بالا رفتن سن و تجمع اثر مخرب مواد آسیب رسان محیطی احتمال بوجود آمدن سرطان مثانه نیز افزایش می یابد. لازم به ذکر است بسیاری از مواد خطرناکی که ما هر روز با آنها سروکار داریم از طریق ادرار از بدن دفع میشوند. طبیعتا با ذخیره ادرار در مثانه برای دفع زمان بندی شده آن، فرصت بیشتری برای آسیب به سلول های آن فراهم است.
چه کسانی بیشترمستعدسرطان مثانه هستند ؟
عوامل خطر سرطان مثانه:
۱. سن : ۹۰ درصد موارد، در سن بالای ۵۵ سال تشخیص داده شده اند.
۲.جنسیت : سه چهارم مبتلایان مرد هستند.
۳. نژاد : سرطان مثانه در سفیدپوستان بیش از سیاهپوستان مشاهده میشود.
۴.سیگار: تنباکو شناخته شده ترین عامل سرطان مثانه است. خطر ایجاد سرطان مثانه در افراد سیگاری دو تا سه برابر افراد غیر سیگاری است.
۴. تماسهای شغلی با مواد شیمیایی و رنگهای صنعتی :
افراد شاغل در صنعت تنباکو، رنگ، لاستیک، چرم، پتروشیمی، آرایشگران، نقاشها، پرستاران و… همچنین افراد در تماس شغلی با دوده و زغال سنگ.
۵. مصرف آب آشامیدنی حاوی آرسنیک
۶. تماس با اشعه (پرتودرمانی به لگن) یا بعضی داروهای شیمی درمانی مثل سیکلوفسفامید .
۷. بعضی سندروم های ژنتیکی: افراد مبتلا به نوعی بیماری ارثی به نام سندرم لینچ که قبلا با نام سرطان کولورکتال غیرپولیپوزی ارثی یا HNPCC شناخته میشد، با خطر بالای ابتلا به سرطان مثانه روبرو هستند.
۸. چاقی: هرچه شاخص توده بدنی (BMI) بالاتر باشد احتمال سرطان مثانه بالاتر میرود.
۹. شرایط جسمانی خاص: نقصهای مادرزادی مثانه، افراد قطع نخاع، کسانی که به مدت طولانی سوند ادراری دارند، عفونت ادراری مکرر، سنگ مثانه، انسداد یا تنگی مجرای خروجی ادراری، مثانه عصبی ، عفونت با انگل شیستوزومیازیس و…
۱۰. پیشینهی قبلی سرطان مثانه: در افرادی که قبلا یک بار به سرطان مثانه مبتلا بودهاند، احتمال عود دوبارهی سرطان مثانه وجود دارد. به همین دلیل، غربالگری پس از درمان توصیه میشود.
در مورد ارتباط میزان مصرف مایعات ، مکملها، رژیم های غذایی متفاوت، چای و قهوه در پیشگیری یا ایجاد سرطان مثانه شواهد قطعی در دسترس نیست.
علایم ونشانهها :
۱. ادرار خونی (شایعترین علامت) که میتواند گهگاهی یا هنگام زور زدن اتفاق بیفتد؛ همچنین دفع لخته خون در ادرار.
۲. کمخونی به علت از دست دادن خون به صورت مزمن
۳. علایم ادراری از جمله سوزش ادرار، تکرر ادرار، احساس فوریت در دفع ادرار، دفع ادرار همراه با درد
۴. درد در ناحیه مثانه یا لگن
۵. کاهش وزن قابل توجه و یا دردهای استخوانی که در مراحل پیشرفته ایجاد میشوند.
انواع سرطان مثانه :
سرطان مثانه خوشخیم: این نوع سرطان در ابتدا رشد کندی دارد و معمولاً بدون گسترش به بافتهای اطراف، قابل درمان است. تومورهای خوشخیم میتوانند باعث علائمی مانند خونریزی در ادرار شوند، معمولاً تهدیدی جدی برای زندگی نیستند، ولی از لحاظ عود و یا پیشرفت نیاز به پیگیری دارند.
سرطان مثانه بدخیم: این نوع سرطان، تومورهایی را ایجاد میکند که به سرعت به بافتهای اطراف حمله کرده و میتوانند به سایر اندامها و سیستمهای بدن سرایت کنند. سرطان بدخیم بهویژه در صورتی که به موقع تشخیص داده نشود، میتواند خطرناک و کشنده باشد.
روشهای تشخیص سرطان مثانه :
آزمایش ادرار: یکی از اولین آزمایشهایی است که برای تشخیص این بیماری انجام میشود. این آزمایش میتواند خون یا سلولهای سرطانی در ادرار را شناسایی کند
.
سونوگرافی: برای مشاهده وضعیت مثانه و تشخیص هرگونه توده غیرطبیعی در آن، سونوگرافی مورد استفاده قرار میگیرد.
سیتی اسکن و MRI: برای بررسی گسترش موضعی سرطان به بافت های اطراف مثانه و انتشار بدخیمی به سایر نواحی بدن استفاده میشود.
سیستوسکوپی: پزشک یک لوله نازک و منعطف مجهز به دوربین، که سیستوسکوپ نامیده میشود را از طریق مجرا به داخل مثانه وارد میکند؛ تا مستقیماً داخل مثانه را مشاهده کند. همچنین انجام نمونه گیری و برداشتن توده هنکام سیستوسکوپی با استفاده از ابزار مناسب امکان پذیر است.
سیستوسکوپی چیست :
به عمل مشاهده سطح داخلی مثانه از که طریق مجرا و بوسیله سیستوسکوپ توسط جراح انجام میشود، سیستوسکوپی می گویند. ابن عمل بنا بر شرایط جسمی بیمار و صلاحدید جراح با بیحسی موضعی و بصورت سرپایی و یا با بیحسی نخاعی یا بیهوشی کامل در بیماران بستری قابل انجام است.
درمان توده مثانه :
پس از مطرح شدن شدن توده مثانه در تصویربرداری، جراح اقدامات تشخیصی را کامل میکند که شامل انجام أزمایش خون و ادرار و تصویربرداریهای تکمیلی از جمله سی تی اسکن یا ام آر آی قفسه سینه و شکم و لگن است. تا بدین وسیله میزان تاثیر و گسترش بیماری در مثانه و باقی اعضای بدن شناسایی شود.
اولین اقدام تهاجمی دربرخوردباتوده مثانه انجام سیستوسکوپی وTURB است.
طی سیستوسکوپی توده بصورت مستقیم مشاهده میشود و همچنین از لحاظ محل و خصوصیات ظاهری ارزیابی میشود .همچنن بقیه سطوح مثانه از نظر توده و یا هرگونه ضایعه احتمالی دیگری مورد بررسی قرار میگیرد. سپس در همان جلسه بیمار تحت TURB قرار میگیرد.
TURB چیست ؟
انجام نمونه گیری از توده مثانه یا برداشتن کامل آن حین عمل سیستوسکوپی از طریق مجرا با استفاده از ابزار مخصوص را TURB یا TURBT (Transurethral resection of bladder tumor) گویند.
TURB چگونه انجام میشود ؟
این عمل جراحی تحت بیهوشی عمومی و یا با بی حسی نخـاعـی انجام میشود. در این مورد شما تا حدودی حق انتخاب دارید و در اتاق عمل می توانید با متخصصین بیهوشی صحبت کنید.
پس از انجام سیستوسکوپی و تعیین دقیق محل توده در مثانه، ابزار مخصوصی به نام رزکتوسکوپ، از طریق مجرا وارد مثانه میشود. با استفاده از جریان کنترل شده الکتریسیته در نوک الکترودهای رزکتوسکوپ یا بوسیله لیزر، جراح سطح توده مثانه را لایه به لایه میتراشد و همزمان عروق خونریزی دهنده نیز سوزانده میشوند. سپس توده های تراشیده شده از مثانه خارح شده و به واحد پاتولوژی جهت بررسی میکروسکوپی بافت سرطانی ارسال میشوند. بدین ترتیب نوع سلولهای سرطانی مشخص شده و نیز میزان تهاجم آن به بافت طبیعی مثانه و اطراف آن تعیین میشود. از این اطلاعات جهت تعیین نوع سرطان و نـحـوه برخورد و درمان آن در مراحل بعدی استفاده میشود.
در مرحله بعد جراح با استفاده به یافته های به دست آمده در تصویربرداریها و آزمایشات و بالاخص نتیجه پاتولوژی روش درمان بیماری را تشخیص میدهد. این روشها شاملجراحیبرایبرداشتنتوموریامثانه،شیمیدرمانی،ایمونوتراپیودرمانداروییهدفمند هستند.
تعیین نوع درمان :
جراحی و برداشتن کامل تومور به صورت اندوسکوپیک (TURB) برای درمان کامل توده های خوشخیم کفایت میکند. درگیری لایه عضلانی مثانه بوسیله تومور و یا وجود بعضی انواع مهاجم و خاص سلولهای سرطانی در پاتولوژی، نشانگر بدخیم بودن سرطان هستند. در این موارد و همچنین زمانی که سرطان بخش زیادی از مثانه را درگیر کرده و امکان برداشتن کامل آن با TURB وجود ندارد، برای درمان بیماری و جلوگیری از گسترش بیشتر آن، خارج کردن مثانه بصورت کامل یا جزئی (رادیکال یا پارشیل سیستکتومی) به همراه بافت ها و گره های لنفاوی پیرامون آن، با جراحیباز، و سپس شیمی درمانی لازم میشود. در مردان، اندامهای مجاوری که برداشته میشوند، پروستات و کیسههای منی هستند. در زنان، رحم، تخمدانها و بخشی از واژن برداشته میشود.
در مراحل پیشرفته بیماری، یعنی هنگامی که سرطان به خارج از مثانه یا به اندامهای دور از مثانه گسترش پیدا میکند، معمولا درمان کامل بیماری دیگر امکان پذیر نیست و برای تسکین علائم بیمار و جلوگیری از گسترش بیشتر بیماری معمولا از شیمیدرمانی به تنهایی یا همراه با جراحی رادیکال سیستکتومی استفاده میشود.
در جراحی رادیکال سیستکتومی وقتی مثانه بطور کامل برداشته شود، جراح، با استفاده از قسمتی از روده بیمار، محل دیگری را برای ذخیره ادرارمیسازد. محل خروج ادرار روی شکم بیمار تعبیه شده و ادرار در کیسه ای پلاستیکی که روی شکم او چسبانده میشود جمع میشود و در زمان مناسب تخلیه میشود.
چه زمانی بهTURB مجددنیازمیشود ؟
تهاجم سلولهای سرطانی به لایه عضلانی دیواره مثانه نقش بسیار تعیین کننده ای در تعیین خوشخیم یا بدخیم بودن آن (مرحله بیماری) و نحوه ادامه درمان بیماری دارد.
اگر در نمونه تهیه شده در TURB سلولهای لایه عضلانی دیواره مثانه دیده نشود، لازم است حتما TURB تکرار و نمونه گیری عمیق تر مجدد انجام شود. بنابراین برداشتن نمونه های عمیق در مورد توده هایی که ظاهر مهاجم و اندازه بزرگ دارند در همان TURB اول اقدامی مهم و تعیین کننده خواهد بود.
همچنین اگر در نمونه اولیه سلولهای مهاجم و بدخیم سرطانی دیده شوند، در صورت عدم درگیری عضله مثانه ، برای اطمینان از آن، لازم است TURB تکرار شود.
تکرارTURB درفاصله۴تا۶هفتهازعملاولانجاممیشود.
آماده سازی قبلازجراحی:
تمامی سوالات خود را با پزشک معالج مطرح کنید.
اگر دارویی مصرف میکنید یا بیماری خاصی دارید، یک هفته قبل ازجراحی پزشک را مطلع کنید زیرا آسپیرین و سایـر داروهـای ضـد التهاب و رقیق کننده خون از چند روز قبل می بایست قطع شوند.
با توجه به سن و بیماری زمینه ای، قبل از جراحی، ممکن است مشاوره با متخصص قلب و یا بییهوشی درخواست شود.
ممکن است شب قبل عمل و یا صبح روز عمل بستری شوید.
از نیمه شب قبل از جراحی نباید چیزی بخورید یا بنوشید.
عوارض احتمالی جراحی TURB
*. خونریزی: شایعترین عارضه است. که معمولا با حفظ سوند ادراری و شستشوی مثانه با سرم از طریق سوند جهت جلوگیری از لخته شدن خون، مصرف مایعات و سرم درمانی در مدت کوتاهای پس از عمل کنترل میشود. در موارد شدیدتر، تزریق خون و یا به ندرت عمل مجدد و بستن عروق خونریزی دهنده به صورت اندوسکوپیک یا با جراحی باز نیاز میشود.
*. عفونت ادراری
*. سوراخ شدن یا پارگی مثانه یا مجرای ادراری: معمولا سوراخهای کوچک با حفظ سوند به مدت یک هفته ترمیم حاصل میشوند و نیاز به اقدام بیشتری ندارند. در موارد بسیار شدید نیاز به خارج کرد ادرار از محوطه شکم با لوله های کوچک یا عملهای ترمیمی و همچنین بستری طولانی مدت تر است.
*. تنگ شدن مجرا و اختلال در ادرار کردن در طولانی مدت
*. خطرات مربوط به بيهوشي
چه زمانی نیازبه سونداژاست ؟
در انتهای عمل به علت دستکاری های انجام شده و وجود زخم و خونریزی داخل مثانه ناشی از برداشتن تومور، معمولا نیاز به تعبیه سوند ادراری جهت کمک به ترمیم آن است. همچنین معمولا از طریق سوند مجرای ادرار، شستشوی داخل مثانه با سرم شستشو تا یکی دو روز بعد از عمل بطور مداوم و آرام آرام در بخش صورت میگیرد تا از ایجاد لخته در مثانه و انسداد ادراری و نیز همچنین کاشتن شدن مجدد سلولهای سرطانی در سطح زخمی مثانه جلوگیری شود. پس از آن، شستشوی مثانه قطع شده، سوند ادراری خارج و بیمار ترخیص میشود.
امکان دارد جراح برای اطمینان از ترمیم کامل آسیب مثانه و مجرا و عدم خونریزی مجدد و انسداد ادراری ناشی از آن، در موارد خاصی دستور به حفظ سوند ادراری تا دو سه روز پس از ترخیص بدهد. توصیه های مربوط به نگهداری از سوند در منزل در ادامه همین مطلب ذکر شده اند.
“بثژ” تراپی چیست؟
یکی از اقدامات درمانی توده مثانه، ب ث ژ تراپی (BCG therapy) است که بطور معمول بعد از TURB در پاتولوژی های کم خطر برای جلوگیری از عود و پیشرفت تومور استفاده می شود. ب ث ژ یا همان واکسن سل، میکروب ضعیف شده بیماری سل است. این ماده با مقداری سرم استریل مخلوط شده و از طریق سوند مجرا در مثانه ریخته میشود، به مدت یک الی دو ساعت در مثانه نگه داشته شده و سپس اجازه تخلیه مثانه به بیمار داده میشود. این کار بسته به صلاحدید پزشک یک هفته بعد یا یک یا چند ماه بعد تکرار میشود. این کار باعث تحریک و کمک به سیستم ایمنی بدن برای مقابله با سرطان میشود. بسته به صلاحدید پزشک ممکن است به یک تا سه سال درمان با ب ث ژ نیاز باشد.
تماس ب ث ژ با سطح آسیب دیده و زخمی مثانه یا مجرا میتواند باعث ایجاد عفونت یا واکنشهای شدید و خطرناک در بدن بیمار شود. لذا رعایت فاصله زمانی حداقل۲تا۴هفته بعدازانجامTURB برای انجام بثژ تراپی الزامی است.
شیمی درمانی داخلمثانهای فوری :
گاهی بر اساس نظر پـزشـک لازم است که تا ٦ ساعت پس از جراحی، یک نوبت شیمی درمانی داخل مثانهای انجام شود، در این مواقع همراه بیمار با دریافت کد نسخه از پزشـک خود به داروخانه مراجعه کرده و بایستی دارو را تهیه کند تا ایـن دارو توسط پزشک تزریق شود. دارو یک ساعت بعد از مثانه خارج می شود.
مراقبتهای بعدازعملTURB :
*. بستری شدن: معمولاً نیاز به بستری کوتاه مدت نهایتا یک تا سه روزه در بیمارستان است. در صورتیکه آزمایشات مختل باشد و یا عوارض حین عمل جراحی ایجادشود بدیهی است بسته به صلاحدید پزشک، تعداد روز های بستری افزایش یابد.
*. درد، سوزش ادرار و داروها : درد معمولاً با داروهای مسکن معمولی کنترل میشود. سوزش ادرار، معمولا 3 -2 روز پس از خارج کردن سوند مجرا بهبود می یابد. جهت درمان سوزش ادرار معمولا از دارویی خوراکی استفاده می شود که رنـگ ادرار را نارنجی می کند، در صورت وقوع آن نگران نباشید و آن را با پزشـک یا پرستار خود در میان بگذارید
ممکن است داروی آنتیبیوتیک برای جلوگیری از عفونت تجویز شود.
داروها را طبق دستور و در ساعات معین مصرف کنید.
*.سونداژ : بطور معمول، پس از عمل، بیمار به مدت 48-24 ساعت سوند مجرا خواهد داشت.
تا دو هفته پس از عمل دیده شدن مجدد خون در ادرار ، که ممکن است همراه با مواد زایدي مانند مقداري از نسج یا بافت مثانه باشد، طبیعی بوده و به دنبال طی شدن مراحل ترمیم زخم اتفاق می افتد.
با مصرف مایعات فراوان از لخته شدن خون و عفونت مثانه، پیشگیري کنید.
رژیم غذایی :
بعد از عمل، پس از به دست آوردن هوشیاری می توانید کم کم شروع به نوشیدن مایعات کنید . از .روز بعدعمل، رژیم عادي خود را از سر بگیرید. روزانه 12 -10 لیوان مایعات مصرف کنید.
با مصرف بیشتر از سبزیجات و میوه هاي تازه، از یبوست پیشگیري کنید.
در صورت وجود سوزش ادراری، استفاده از غذاهای تند، ترش، کافئین دار مثل نوشابه، چای پررنگ، قهوه و نسکافه را به حداقل برسانید.
فعالیت :
از شب بعد از عمل طبق دستور پزشک، فعالیت های روزانه عادی خود را از سر بگیرید و این نکته را به یاد داشته باشید که سوند ادراری هر چند روز که به شـمـا وصل باشد نباید مانع حرکت کردن شما بشود.
زمان بازگشت به کار بسته به نوع شغل و نظر پزشک معالج متفاوت بوده، معمولا 3-2 هفته بعد خواهد بود. قدم زدن فعالیت مناسبی است ولی خود را خسته نکنید. می توانید به طور محدود و آرام از پله بالا یا پایین بروید.
به مدت 4-3 هفته از انجام ورزش یا فعالیت هاي سنگین خودداري کنید. به مدت 2 هفته از جا به جا کردن وسایل سنگین تر از 5 -4 کیلوگرم خودداري کنید.
دوش گرفتن منعی ندارد.
پس از خارج کردن سوند مجرا به مدت 3-2 هفته از انجام مقاربت جنسی اجتناب نمایید.
رانندگی :
توصیه می شود به مدت 3-2 هفته رانندگی نکنید.
درصورت بروزهرگونهعلائمغیرعادی وهشدارمانند: تب،ضعف وبیحالی شدید،دردشدیدپهلو،ادرارخونی شدیدیامشکلدردفعادرارفوراًباپزشکتماسگرفتهویابهاورژانسبیمارستانمراجعهفرمایید.
مراقبت از سوند ادراری :
در صورتیکه دو سوم کیسه ادرار پرشد آن راخالی کنید.
مراقب باشید قسمت شیر تخلیه ادرار با زمین برخورد نکند و تمیز بماند
کیسه ادرار در تمامی موارد باید پایین تر از سطح بدن باشد و در حالت خوابیده آن را باید از تخت آویزان کنید. در صورتی که هم سطح بدن و یا بالاتر از سطح بدن باشد،به علت برگشت ادرار به مثانه احتمال عفونت ادراری وجود دارد.
به هیچ عنوان کیسه ادرار را از سوند جدا نکنید، احتمال عفونت وجـود دارد.
هنگام راه رفتن کیسه ادرار را در دست و به صورت آویزان گرفته و یا بـا باند یا چسب به پایین ران خود متصل کنید.
به هیچ عنوان کیسه ادرار را درون نایلون نگذارید تا عـفـونـت بوجود نیاید.
مراقب باشید تا سوند ادراری کشیده نشود زیرا باعث آسیب به محرای ادراری میشود
زمان مراجعه به مطب پس ازتریخص:
حتما در تاریخ معین شده که معمولا دوهفته کاری از عمل شما می باشد، جهت دریافت جواب پاتولوژی به واحد پاتولوژی بیمارستان مراجعه کرده و سپس جهت ویزیت و ارائه جواب پاتولوژی به جراح خود مراجعه کنید.
پیگیری ومراجعه مجدد :
از آنجا که احتمال عود سرطان مثانه در افرادی که مثانه شان حفظ شده است، وجود دارد، پس از تکمیل درمان، پزشک برنامه زمانی مشخصی را جهت مراجعه مجدد به بیمار ارائه میکند. در هر مراجعه بیمار از جهت علائم بیماری و وضعیت کلی سلامتی ، نشانه های عود یا گسترش بیماری تحت بررسی و معاینه قرار میگیرد و در صورت لزوم آزمایشات و تصویربرداری لازم درخواست میشود. این اقدامات ممکن است هرچند ماه یکبار و تا چند سال بنا به نظر پزشک نیاز به تکرار داشته باشند.