TURP چیست؟
TURP یا Transuretheral resection of prostate یا «تراشیدن پروستات از راه مجرای ادرار»، یکی از روشهای جراحی برای درمان بزرگی خوشخیم پروستات است.
بزرگی خوشخیم پروستات چیست؟
پروستات يك غده به اندازه گردو در مردان است كه در كف مثانه و در اطراف مجرای ادراری قرار گرفته است. وظیفه آن توليد مايعي است كه از اجزاي مايع مني مي باشد و در تغذيه اسپرم نقش دارد. همزمان با افزایش سن مردان غده پروستات شروع به بزرگ شدن میکند در نتیجه موجب فشار بر مجاري ادرار شده و سبب اختلال در خروج ادرار از مثانه میشود.. به این بیماری بزرگی خوشخیم پروستات (BPH=Benign prostate hyperplasia) میگویند که شایعترین دلیل آن افزایش سن است. البته موارد دیگری از جمله سابقه خانوادگی نیز در بوجود آمدن آن موثر هستند.
بزرگی خوشخیم پروستات از شایعترین بیماریها میباشد بطوریکه تخمین میزنند 70 در صد مردان بالای 70 سال مبتلا به آن هستند. علایم آن در همه مبتلایان یکسان نیست و همچنین ارتباط مستقیم با سایز پروستات ندارند. به عقیده متخصصین مهمترین عامل تعیین کننده نیاز به درمان، علائم بیمار است و نه سایز پروستات. به این سبب در بیمار با پروستاتی حجیم ولی بدون علائم آزاردهنده و یا با علائم کم نیاز به درمان کمتر از بیماری است که پروستات کوچکتر ولی علائم شدیدتر و آزاردهنده تر دارد.
علائم بزرگی خوشخیم پروستات چیست؟
- نیاز مکرر به ادرار کردن، به ویژه در شب
- احساس نیاز فوری به ادرار کردن و گاهی اوقات مشکل در نگهداشتن ادرار (بی اختیاری ادرار)
- ادرار کردن آهسته و طولانی
- کاهش قطر و جریان ضعیف ادرار
- تاخیر و دشواری در شروع ادرار
- احساس عدم تخلیه کامل مثانه
- قطع و وصل شدن ادرار
- عفونت ادراری
- ادرار خونی
- خروج ادرار بصورت قطره قطره حین ادرار کردن یا پس از آن
درگیری پروستات با بیماریهای دیگر از جمله بدخیمی، التهاب ، عفونت، آبسه، سنگ، کیست و .. نیز میتواند باعث علائم ذکر شده گردد. هر کدام از این بیماریها مراحل تشخیصی و درمانی متفاوتی دارند و این وظیفه بر عهده پزشک متخصص شماست که به درستی بیماری را تشخیص و به موقع و بطور مناسب آنرا درمان نماید.
درمان بزرگی خوشخیم پروستات:
- تغییر سبک زندگی از جمله کاهش وزن ، جلوگیری از یبوست، مدیریت مصرف مایعات قبل از خواب، پرهیز از نگه داشتن ادرار، ادرار کردن بصورت زمان بندی شده و…
- درمانهای دارویی
- جراحی باز
- درمان های جراحی با حداقل تهاجم
چه زمانی نیاز به عمل جراحی است؟
جراحی پروستات زمانی توصیه میشود که درمان دارویی و اصلاحات رفتاری قادر به برطرف کردن علائم بیمار نباشند و یا بزرگی پروستات باعث عوارض جدی برای بیمار شده باشد، از جمله:
- ناتوانی در دفع ادرار یا نیاز مکرر به سوند علیرغم درمان دارویی
- عفونتهای مکرر ادراری ناشی از تخلیه ناقص مثانه بعلت بزرگی پروستات
- وجود مکرر خون در ادرار که منشاء آن پروستات باشد
- آسیب به عملکرد کلیهها به دلیل انسداد طولانیمدت مجرای ادرار ناشی از پروستات
- تشکیل سنگ در مثانه به علت باقی ماندن ادرار
- عدم بهبود علائم با مصرف دارو یا عدم تحمل داروها توسط بیمار
تصمیم گیری در مورد نحوه درمان اعم از طبی یا جراحی، همچنین استفاده از کدام نوع روش جراحی در صورت لزوم بر عهده جراح ارولوژیست است. او این کار را بر اساس علائم بیمار، میزان اختلال زندگی فرد بعلت بیماری، سایز پروستات، بیماریهای همراه ، شرایط کلی سلامت بیمار و عوامل مختلف دیگر انجام میدهد. امروزه با پیشرفت تجهیزات پزشکی، کمکم روشهای نوین و کم تهاجمی در حال جایگزینی روش جراحی باز پروستات هستند. این روشها گوناگونند. از بین آنها TURP با توجه به عوارض کمتر و دوره نقاهت کوتاهتر در حین تاثیر درمانی مشابه با عمل باز امروزه به عنوان استاندارد طلایی درمان بزرگی خوشخیم پروستات در دنیا شناخته میشود.
یکی از موارد استثنا که TURP در بیماران با بدخیمی پروستات انجام میشود ، زمانی است که بیمار به دلیل سرطان پروستات قادر به ادرار کردن نباشد و همچنین انجام جراحی برای برداشتن کامل پروستات نیز به علت وسعت بیماری یا شرایط طبی دیگر بیمار، امکان پذیر نباشد. در این هنگام از روش درمانی TURP استفاده میشود تا فقط امکان خروج ادرار برای فرد مهیا شود.
مزایای TURP نسبت به جراحی باز:
- بدون برش جراحی روی شکم
- درد کمتر پس از عمل
- خونریزی کمتر
- مدت بستری کوتاهتر
- بازگشت سریعتر به فعالیتهای روزمره
- عدم باقی ماندن جای زخم
- اثربخشی بالا
- قابل انجام بودن در اکثر افراد
عوارض احتمالی TURP
TURP یک روش ایمن و رایج است، با این حال ممکن است با عوارضی همراه باشد گه اکثرا موقت هستند و به خوبی توسط تیم درمانی مدیریت میشوند:
سوزش یا تکرر ادرار در هفتههای اول
مشاهده خون در ادرار که در چند روز اول طبیعی است و به تدریج کاهش می یابد.
بیاختیاری ادرار
عفونت
تب
عارضه قابل توجه:
انزال معکوس : در این حالت، مایع منی به جای خروج، وارد مثانه میشود. این مسئله خطری برای سلامت فرد ندارد، اما میتواند باعث ناباروری شود. این عارضه ارتباطی با توانایی نعوظ ندارد.
عوارض نادر:
خونریزی شدید
عفونت شدید
تنگی مجرای ادرار در دراز مدت
بیاختیاری دائمی (بسیار نادر)
مثانه بيش فعال: که معمولا خود را با تكرر ادرار نشان میدهد. در موارد بسياري ظرف دو تا سه ماه برطرف مي شود ولي تعداد كمي از بیماران نيز نياز به درمان دارند . درمان اين مشكل معمولاً به شكل خوراكي و به صورت قرص است.
اقدامات لازم قبل از عمل:
پس از بررسی تاریخچه پزشکی و شرح حال بیمار و انجام معاینه توسط پزشک متخصص ارواوژی، ابتدا روش درمانی توسط پزشک معالج برای شما توضیح داده خواهد شد. در این مرحله میتوانید در مورد عوارض و خطرات این روش درمانی با پزشک خود صحبت کنید.
موارد لازم دیگر:
آزمایش خون و ادرار
نوار قلب
سونوگرافی کلیه ها، مثانه و پروستات
در صورت صلاحدید پزشک انجام مشاوره با متخصصین قلب و بیهوشی و غیره از جهت تعیین ریسک بیهوشی و اقدامات لازم قبل از جراجی
برخی داروها مانند داروهای رقیقکننده خون، آسپرین، وارفارین، پلاویکس یا داروهای ضدالتهاب باید چند روز قبل از عمل با نظر پزشک قطع شوند.
بیمار باید حداقل 6 الی 8 ساعت قبل از عمل از مصرف نوشیدنی و غذا خودداری کند.
بیمار معمولا صبح روز عمل بستری میشود و سرم و آنتی بیوتیک لازم قبل از عمل به وی تزریق میشود.
پیش از عمل، پزشک بیهوشی وضعیت عمومی، سابقه دارویی و بیماریهای زمینهای بیمار را بررسی میکند تا نوع بیهوشی مناسب (عمومی یا نخاعی) را مشخص کند.
نحوه انجام TURP
در این روش کل پروستات خارج نمیشود، بلکه فقط بخشی که مانع خروج طبیعی ادرار شده است، برداشته میشود. این عمل جراحی تحت بیهوشی عمومی و یا با بی حسی نخـاعـی انجام میشود. در این مورد شما تا حدودی حق انتخاب دارید و در اتاق عمل می توانید با متخصصین بیهوشی صحبت کنید. در این روش نیاز به برش پوست برای جراحی وجود ندارد.
پس از انجام بیهوشی، پزشک وسیله ای به نام رزکتوسکوپ را وارد مجرای بیمار میکند و آنرا تا سطح پروستات به جلو میراند. رزکتوسکوپ وسیله ای لوله ای شکل مجهز به دوربین و دریچه کنترل ورود وخروج مایع است. جراح در صفحه نمایشگر دستگاه، مجرا، پروستات و همچنین میزان انسداد ایجاد شده توسط آنرا مشاهده میکند. سپس با استفاده از جریان کنترل شده الکتریسیته درالکترودهایی که در نوک رزکتوسکوپ قرار دارند و یا با لیزر، شروع به تراشیدن پروستات میکند. او این کار را لایه به لایه و با دقت تا زمانی که مسیر مجرای ادرار به میزان مناسب باز شود انجام میدهد. سپس خون و قطعات جداشده پروستات شستشو و خارج میشوند.
عمل TURP معمولاً حدود یک ساعت طول میکشد. در پایان، سوند ادراری در مجرا قرار داده میشود و از طریق آن ادرار خارج میشود و شستشوی مثانه با سرم شستشو تا یک روز بعد از عمل به طور پیوسته انجام شده و سپس قطع میشود.. این کار جهت جلوگیری از ایجاد لخته خون در مثانه و بند آمدن مسیر ادرار بوسیله آن انجام میشود.
مراقبتهای بعد از عمل:
بعد از هوشياري كامل مي توانيد از تخت بلند شده و در بخش قدم بزنيد . در اين نوع جراحي نياز به بي حركتي يا استراحت زياد نيست.
بعد از شفاف شدن ادرار، سوند خارج مي شود. این زمان درTURP معمولاً یک یا دو روز بعد از عمل است.
زمان ترخیص معمولا یک یا دو روز پس از عمل است.
اولين ادرارها بعد از برداشتن سوند ممكن است همراه با درد ، ناراحتي و سوزش باشد كه بتدريج برطرف مي شود. پزشک برای کنترل این علائم دارو تجویز میکند.
تا دو هفته پس از عمل احتمال خونریزي مختصر و دفع کمی ضایعات بافتی از مجرا، وجود دارد که طبیعـی اسـت. در ایـن مدت از انجام فعالیت بدنی غیرضروري خودداري کنید.
فردای روز عمل، میتوانید استحمام کنید.
توصيه مي شود از مايعات به ميزان كافي استفاده كنيد ( روزانه بین ۱۰ تا ۱۲ لیوان ). نوشيدن مايعات كافي همچنين سبب جايگزين شدن خون از دست رفته حين عمل شده و باعث احساس بهبودي نيز مي گردد.
احتياج به استراحت طولاني مدت بعد از جراحي پروستات نيست اما توصيه مي شود فعاليت هايتان را براي ۶-۴ هفته محدود كنيد. در اين مدت مي توانيد پياده روي و ورزش هاي سبك انجام دهيد اما از انجام فعاليت ها و ورزش هاي سنگين مثل بلند كردن اجسام ، رانندگي طولاني مدت و ورزش هاي شديد ۸-۶ هفته خودداري كنيد.
پس از گذشت یک هفته و یا حداکثر دو هفته از زمان عمل، شروع به رانندگی کرده و به کارهای روزمره خود رسیدگی کنید
بعد از ۴ هفته مي توانيد فعاليت جنسي طبيعي خود را از سر بگيريد.
پرهیز از زور زدن هنگام اجابت مزاج لازم است. باید با مصرف کافی مایعات و سبزی و میوه از یبوست جلوگیری کرد. پیاده روی سبک نیز کمک کننده است.
در صورت لزوم برای تسکین درد استفاده از استامینوفن توصیه میشود. مصرف مسکن هایی مانند بروفن و دیکلوفناک ممکن است باعث افزایش خونریزی شود بنابراین استفاده از آنها توصیه نمیشود.
پزشک برای پیشگیری از عفونت، آنتی بیوتیک تجویز میکند. آنها در زمان توصیه شده مصرف کنید.
باید توجه داشت که بهبود عملکرد مثانه و عضلات کفن لگن پس از عمل جراحی پروستات به صورت تدریجی است. این فرآیند، چند هفته و گاهی تا چند ماه زمان میبرد. برخی از مردان ممکن است تا ماهها پس از عمل دچار نشت ادرار یا مشکلات جنسی باشند. با رعایت توصیه های پزشک از قبیل رژیم غذایی مناسب، فعالیت بدنی، انجام ورزشهای تقویت کننده عضلات کف لگن (کگل)، کاهش وزن و غیره میتوان این بهبودی را سرعت بخشید.
رژیم غذایی:
از مصرف مواد غذایی محرك مثانه مانند گوجه فرنگی، شکلات، الکل، غذاهاي تند، قهوه وکافئین که باعث تحریک و ایجاد حساسیت در مثانه می شوند و بی اختیاري ادراري را تشدید می کنند، خودداري کنید.
همچنین برای جلوگیری از یبوست و فشار وارد شدن به اندام تناسلی در حین اجابت مزاج، غذاهای پر فیبر بخورید. در صورت بروز یبوست میتوانید از داروهای ملین نیز استفاده کنید. بجای مصرف غذاهای سنگین، پر چرب و با حجم زیاد، سعی کنید غذاهای نرم مانند سوپ، نان تست، پوره جو دوسر و… بخورید. حجم غذای یک وعده را در وعدههای بیشتر و با حجم کمتر تقسیم کنید. از خوردن نوشیدنیهای گازدار و خوراکیهای نفاخ مانند لوبیا، نخود، کلم بروکلی و… پرهیز کنید.
ورزش تقويت عضلات لگن :
بهترین راه براي درمان بی اختیاري ادراري هنگام عطسه زدن، سرفه کردن یا بلند کردن وسایل، انجام ورزش کگل یـا تقویت عضلانی کف لگن می باشد. این تمرین بسیار ساده است. در هر وضعیت چه نشسته، چه ایستاده و چه در حالت دراز کشیده کافی است عضلات بین مجراي ادرار و مقعد را منقبض و به سمت داخل بکشید و در این حالت (وضعیت انقباض) جند ثانیه بمانید، سپس خود را شل کنید. این کار را به دفعات تکرار کنید.
) روزانه ۳ نوبت، هر نوبت ۱۰ انقباض، هر انقباض ۵–۱۰ ثانیه نگهداشته شود و بین هر انقباض ۵–۱۰ ثانیه شل کردن)
مراقبت از سوند مجرا:
قبل و بعد از تمیز کردن سوند مجرا دست هاي خود را بشویید.
با آب و صابون اطراف سوند ادراري را یک بار در روز بشویید و سپس با حوله اي تمیز خشک کنید.
از پیچ نخوردن و انسداد نداشتن سوند اطمینان حاصل کنید.
محل ورود سوند به مجرا را از نظر التهاب یا سایر نشانه هاي عفونت مثل ترشح زرد و چرکی تورم، قرمزي و… مراقبت کنید.
کیسه ادراري را همیشه پایین تر از سطح مثانه نگهدارید تا ادرار به راحتی تخلیه شود(به ویژه هنگام خواب). از کشیده شدن ناگهانی سوند جلوگیري کنید.
از مالیدن لوسیون ها،کرم و پودر به اطراف مجراي ادراري در محل ورود سوند خودداري کنید.
زمان مراجعه به پزشک:
اولین ویزیت پیگیری معمولاً ۲ تا ۴ هفته پس از عمل انجام میشود.
در موارد زیر به پزشک خود یا نزدیک ترین اورژانس محل سکونت مراجعه کنید:
ناتوانی در دفع ادرار
درد شدید یا مداوم
تب یا لرز
عدم کنترل مثانه
ادرار بدبو و غلیظ که تغییر رنگ داده است
خونریزی شدید یا دفع لختههای بزرگ
تهوع یا استفراغ
سختی در نفس کشیدن یا سرفه اي که بهبود نمی یابد
درد و قرمزي و تورم پاها